1. maí ávarp Katrínar Jakobsdóttur

Katrín Jakobsdóttir skipar 1. sæti í RN

Framundan eru kosningar.

Þegar þær nálgast verður goðsögnin um hið fullkomna samfélag áberandi. Hún birtist í því að stjórnarliðar halda því fram að hér sé fullkomnun ekki alveg náð en í orðum þeirra liggur að litlu muni — við búum í næstum fullkomnu samfélagi.

Á Íslandi hafa ríkt hægristjórnir frá 1991, undir forystu Sjálfstæðisflokksins. Stjórnarliðar halda því fram að afleiðingin sé aukin velmegun og lægri skattar. Reyndar þakka þeir sér allar almennar framfarir. Og þegar bent er á brestina segja þeir að þetta verði nú lagað ef aðeins núverandi ríkisstjórn fái að halda áfram.

Það er í eðli íhaldsmanna að finnast við alltaf búa í fullkomnu samfélagi. Það er engin ástæða til að breyta eða bæta samfélagið. Við búum í besta heimi allra mögulegra heima sagði meistari Altunga, lærifaðir Birtings í sögu Voltaire.

En samfélagið var ekki fullkomið árið 1755, það sáu menn þá og við sjáum það enn skýrar nú. Og það er það ekki ennþá.

Rósrauða litaglerið sem stjórnarflokkarnir reyna að bregða fyrir umheiminn svona rétt fyrir kosningar felur ekki veruleikann.

Vissulega hefur neysla aukist; við sjáum hér marga jeppa, stóra jeppa, nýbyggingar út um allt, dýrindis boð með pipruðum páfuglum og skemmtiatriðum frá Duran Duran og Wham. Það er í sjálfu sér ekki nema gott að fólk hafi það gott. En við skulum ekki gleyma hinum veruleikanum.

Á sama tíma borga allir meira fyrir allt. Allir. Líka þeir sem ekki eiga.

Húsnæðiskostnaður hefur aukist sérstaklega mikið og þá sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu og erfitt er að finna leiguíbúðir á viðráðanlegu verði.

Ríkisstjórnin státar sig af lægri sköttum. En frá 1995 hefur persónuafslátturinn lækkað hlutfallslega en hann var einu sinni eitt helsta tæki stjórnvalda til kjarajöfnunar. Þetta merkir að mjög margir borga HÆRRI SKATTA núna en þá; margumtalaðar skattalækkanir ríkisstjórnarinnar hafa einkum komið há- og millitekjuhópum til góða.

Hér er því stundum haldið fram að skattkerfið sé einfalt en staðreyndin er samt sú að hér er margfalt skattkerfi, menn borga 36% af sumum tekjum, 18% af öðrum og 10% af enn öðrum.

Þetta merkir að skattkerfið er ógagnsætt og hefur alla sömu vankanta og þrepaskattar; hérna kemur mismunurinn hins vegar hinum efnameiri til góða. Þeir eru líklegri til að græða á lágum fjármagnstekjuskatti; ekki síst þar sem almenningur nýtur þar einskis persónuafslátts. Blaðburðardrengurinn þarf að borga það sama af litlu sparifé og mennirnir sem stjórna FL Group.

Þessi skattastefna hefur aukið misrétti í samfélaginu á sama tíma og aukin komugjöld hafa verið lögð á í velferðarkerfinu.

Skattaparadísir fyrir auðmenn eru til en slík samfélög eru sjaldan til fyrirmyndar. Það eru margir fátækir á Caymaneyjum og þar er annars staðar í Karíbahafinu; í samfélögunum sem stundum er talað eins og Ísland eigi að líkjast.

Á Norðurlöndum borga auðmenn eðlilega skatta en þar er líka gott mannlíf fyrir alla. Og þrátt fyrir allt sækjast fyrirtæki eftir því að starfa þar. Gott rekstrarumhverfi snýst nefnilega um svo margt annað en lága skatta. Það snýst líka um gott og öflugt samfélag.

Staðreyndin er sú að hagvöxturinn sem stjórnarliðar þreytast seint á að tala um er að stórum hluta falskur — tekinn að láni. Skuldir heimilanna hafa aukist jafnt og þétt undanfarna tvo áratugi og eru nú nálægt 200% af eignum. Þorri fólks borgar lánastofnunum til þess að geta haldið uppi eðlilegum lífsstíl. Er það svona sem við viljum hafa það? Ekkert vesen og allt í góðu lagi?

Kannski er það bara í himnalagi að viðkvæmustu börnin bíði lon og don eftir plássi á BUGL og viðvarandi skortur sé á félagslegum úrræðum sem og sjúkraúrræðum.

Kannski eru 150 þúsund króna mánaðarlaun þeirra sem minnst hafa í himnlagi? Að minnsta kosti eru það launin sem íslenska samfélagið — við bjóðum Eflingarkonum og mörgum þeim sem sinna mikilvægustu grunnþjónustunni í samfélaginu.

Kannski er það í himnalagi að hér séu fleiri ófaglærðir en annars staðar á Norðurlöndum og að þeim séu borguð laun sem hinir auðugu gætu aldrei bjargað sér á?

Kannski er það í himnalagi að innflytjendum séu borgaðir lægstu taxtar og um þá hugsað sem erlent vinnuafl — ekki fólk?

Kannski er það í himnalagi að foreldrar treysti sér ekki til að borga nauðsynlegar tannviðgerðir fyrir börn sín og að sjúklingar hiki við að sækja sér lyf vegna þess að þeir hafa ekki efni á þeim.

Og kannski er það í lagi að konur haldi áfram að fá lægri laun en karlar og hér verði áfram 16% óútskýrður launamunur. Hæfustu einstaklingarnir, er það ekki?

Nei kæru félagar — þetta er ekki í lagi. Við látum rósrauð sjóngler stjórnarliða ekki blekkja okkur.

Við vitum öll að margir hafa það gott en við eigum að vera metnaðarfyllri en svo. Við eigum að skapa hér kraftmikið samfélag ? fyrir alla. Þess vegna ætlum við að snúa þessari þróun í átt til ójafnaðar við.

Það er ekki auðvelt verkefni að útrýma fátækt á Íslandi. En það er okkar verkefni. Við erum í framboði til þess. Við lítum ekki á ójöfnuð sem lögmál. Við teljum að jafnaðar- og velferðarsamfélagið eigi framtíðina fyrir sér. Og það er líka okkar sannfæring að kjósendur geti haft áhrif. Atkvæðin okkar geta breytt framtíðinni. Það er raunverulegur möguleiki á velferðarstjórn og við skulum öll leggja okkar af mörkum til að svo megi verða.