Ræða Stellans á landsfundi VG
Kæru vinir í Vinstrihreyfingunni- grænu framboði!
Fyrir hönd sænska Vinstriflokksins og þingmannahóps norrænna vinstrimanna og græningja á Evrópuþinginu færi ég ykkur kærar kveðjur á þennan landsfund.
Hvað sjálfan mig varðar er ég afar ánægður með að vera kominn hingað til Íslands í fyrsta sinn á ævinni. Allir vinir mínir og félagar á Evrópuþinginu öfunda mig af þessu tækifæri til að heimsækja hið sérstaka og dulúðuga Ísland. Á hinn bóginn skil ég það mætavel ef það Ísland, sem þið þekkið úr ykkar daglega lífi og baráttu, er ekki svo ýkja sérstakt eða dulmagnað.
Sjálfur er ég frá Lapplandi í Svíþjóð og annars staðar í Evrópu er Lappland líka þekkt sem mjög framandi land sveipað goðsögnum og ævintýrum. En þegar ég bjó þar með fólki sem horfðist dagalega í augu við atvinnuleysi, veikburða sveitarfélög og stöðuga fólksflutninga til Suður-Svíþjóðar var þetta ævintýraland víðs fjarri. En þrátt fyrir það finnst mér í seinni tíð gott að fara úr streitunni og skriffinnskunni á Evrópuþinginu og menguninni í Brüssel til heimabæjar míns í Lapplandi af því að þar get ég einhvern veginn - þegar ég anda að mér fersku lofti og virði fyrir mér fjöllin, vötnin og skógana - skynjað eitthvað dulmagnað og ævintýralegt við Lappland. En kannski er það mín eigin leið til lifa af í Brüssel í hjarta hins skrifræðishrjáða Evrópusambands. Svo mikið er víst að það eru til margar betri leiðir til að trúa á goðsagnirnar og ævintýraheiminn á Íslandi eða í Lapplandi en sú að ganga í Evrópusambandið.
Ég hef aldrei séð eftir því að hafa greitt atkvæði gegn aðild Svíþjóðar að ESB í þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994. Ég er enn þeirrar skoðunar að Svíþjóð, sem á sér langa sögu sem hlutlaust ríki, hefði skilað meiru fyrir sjálfa sig, Evrópu og heiminn með því að standa utan ESB. En auðvitað virði ég úrslit atkvæðagreiðslunnar og Vinstriflokkurinn á ekki annarra kosta völ, frá sjónarmiði þeirra sem eru gagnrýnir á ESB, en að vinna að því hörðum höndum ásamt öðrum vinstri- og umhverfisverndarsinnuðum öflum innan ESB að þoka sambandinu í rétta átt.
Um leið vona ég svo sannarlega að Ísland og Noregur gangi aldrei í Evrópusambandið. Þetta segi ég ekki aðeins vegna þess að ég tel það betra fyrir bæði Noreg og Ísland heldur líka vegna þess að ég held að það sé betra fyrir Evrópu að til séu þjóðir sem kjósa það sjálfar að standa utan ESB. Fjölhyggja og virðing fyrir ólíkum viðhorfum er alltaf af hinu góða. Það skiptir líka máli fyrir framtíð Evrópu. Ég held að miðstýrt, svifaseint Evrópusamband sem byggir á nýfrjálshyggju feli ekki í sér góða framtíð fyrir Evrópu - þvert á móti. Þess vegna verðum við, vinstri-grænu öflin innan ESB, að vinna að gagnsæju, opnu og lýðræðislegu stjórnkerfi og berjast fyrir rauðum og grænum gildum til að reyna að breyta stefnu ESB. En við þurfum líka á að halda löndum sem hafa ákveðið að standa utan ESB, eins og Íslandi og Noregi, til að sýna að aðrar leiðir séu færar og til að verja möguleikana á að gegna sjálfstæðu hlutverki í alþjóðamálum.
Myntbandalag Evrópu, EMU, með sameiginlega evrópska mynt er helsta tæki evrópskra sambandsríkissinna til að byggja upp Bandaríki Evrópu. En aðeins í tveimur aðildarríkjum af 15 - Danmörku og Svíþjóð - þorði ríkisstjórnin að spyrja fólk þeirrar grundvallarspurningar hvort það vildi taka upp evruna eða ekki. Í báðum löndum var svar fólksins afar skýrt: NEI!
Það er mikilvægt að undirstrika það að þessi tvö NEI byggðust ekki á einhverju þjóðernissinnuðu andófi eða einangrunarhyggju. Þvert á móti var það þannig bæði í Danmörku og Svíþjóð að NEI við evrunni var JÁ við lýðræði, velferðarsamfélagi og alþjóðahyggju.
Í baráttu okkar fyrir sænsku NEI-i lögðum við áherslu á eftirfarandi rök:
Nýfrjálshyggjan er fyrirferðarmeiri í starfsreglum Evrópubankans en nokkurs annars seðlabanka í heiminum. Jafnvel sá bandaríski verður að hafa til hliðsjónar ákveðin markmið í atvinnumálum. Innan Evrópubankans er alltaf einblínt á "stöðugt verðlag". Stjórnendur bankans geta ekki þegið ráð frá lýðræðislega kjörnum þingum og ríkisstjórnum. Seðlabankinn er ólýðræðislegasti hlutinn af gangverki ESB.
Við lögðum líka áherslu á þá staðreynd að nýfrjálshyggjan í stefnumörkun ESB leiðir af sér fjárhagserfiðleika og upplausn í almannaþjónustu - nokkuð sem án efa kemur verst niður á atvinnu og tækifærum kvenna. Við höfum líka alltaf haldið því á lofti að við nálguðumst málið frá sjónarhóli alþjóðasinna - að NEI við evru er EKKI NEI við sterkri alþjóðlegri samvinnu. Þvert á móti er meiri þörf á henni en nokkurn tíma fyrr. En innan myntbandalagsins er það ráðandi viðhorf að nálgast málin eingöngu út frá hagsmunum Evrópulanda. Það er í sjálfu sér jafn slæmt og þröngt þjóðernissinnað sjónarhorn.
Lítum sem snöggvast á svolitla tölfræði úr þjóðaratkvæðagreiðslunni í Svíþjóð sem sýnir glögglega að okkur í NEI-fylkingunni tókst að sannfæra kjósendur með málflutningi okkar:
Af þeim sem greiddu atkvæði gegn evrunni í Svíþjóð er ljóst að:
- um 60% kvenna sögðu nei
- um 70% verkafólks sögðu nei
- um 70% ungra kjósenda (18-22 ára) sögðu nei
Það að vita að svo mikill meirihluti kvenna, verkafólks og ungs fólks er með manni er virkilega góð tilfinning! Og þegar litið er á útgöngukannanir þar sem spurt var á hvaða forsendum fólk hefði gert upp sinn hug þá verður það enn betra því tvær helstu ástæður NEI-sinna voru:
1) að verja lýðræðið
2) að verja velferðarsamfélagið
Við vitum líka að yfirgnæfandi meirihluti fólks sem hefur tekið þátt í alþjóðlegu grasrótarsamstarfi sagði NEI í kjörklefanum. Í stuttu máli var sænskt NEI jafnframt JÁ við lýðræði, velferð og alþjóðahyggju.
Í nokkrum öðrum aðildarríkjum ESB er vaxandi fjöldi fólks andvígt eða efins um myntbandalagið. Í reynd er bilið milli kerfisins í Brüssel og almennings í ESB að breikka. Það er greinilega lítill áhugi á málefnum sambandsins og kjörsókn í kosningum til Evrópuþingsins minnkar stöðugt. ESB vanrækir þau mál sem eru mikilvægust fyrir fólkið. Frjálsir fjármagnsflutningar eru tryggðir en ESB vill ekki ræða skattlagningu á alþjóðalega fjármagnsflutninga. Frjáls samkeppni er tryggð en ESB daufheyrist við kröfum um betri almannaþjónustu. Breytingar í anda frjálshyggjunnar halda áfram en innan ESB vilja menn ekki ræða félagsleg áhrif þeirra eða afleiðingar fyrir umhverfið. Sem sagt: Það er raunveruleg hætta á að til verði Evrópusamband sem fólk muni einfaldlega snúa baki við.
Innan þingmannahóps sameinaðra vinstrimanna (United Left - GUE/NGL group) starfa vinstriflokkarnir á Evrópuþinginu. Þar eru ekki allir 100% samstíga í greiningu sinni á Evrópusambandinu og sameiginlegum gjaldmiðli en við stöndum algjörlega saman í baráttu okkar gegn frjálshyggjunni sem ræður för í myntbandalaginu og stýrir evrunni. Krafan er að Seðlabanki Evrópu lúti stjórn þjóðþinganna og Evrópuþingsins. Jafnframt er þörf á nýjum markmiðum sem snúa að atvinnu, starfsmenntun og stefnumörkun á grundvelli sjálfbærrar þróunar og réttlætis innan ESB og á heimsvísu.
Þrátt fyrir að norrænu vinstri- og umhverfisverndarflokkarnir séu gagnrýnir á ESB þýðir það ekki að við gerum ekki annað en að gagnrýna ESB. Við erum innan sambandsins og að sjálfsögðu reynum við okkar ýtrasta til að breyta hlutunum til hins betra. Norrænir vinstrimenn og græningjar eru með 7 af 49 þingmönnum í Sameinaða vinstrihópnum á Evrópuþinginu. Þeir inna af hendi mikla vinnu í þeim þingnefndum þar sem þeir eiga sæti og helstu viðfangsefnin eru réttindi kvenna, umhverfismál og atvinnumál.
Í maí á næsta ári mun aðildarríkjum ESB fjölga úr 15 í 25. Það er söguleg stækkun. Margir tala um þessa stækkun sem raunverulega sameiningu Evrópu á nýjan leik og endapunkt þeirrar þróunar sem hófst með falli Berlínarmúrsins og járntjaldsins sem skiptu Evrópu í tvennt. Og auðvitað eru miklar vonir og væntingar bundnar við þessa stækkun, einkum meðal fólks í Mið- og Austur-Evrópuríkjum sem eru á leið inn í ESB eftir að hafa tekið þá ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslu í hverju ríki um sig. Flokkahóparnir okkar munu gera sitt besta til að þessar vonir rætist og innistæða finnist fyrir væntingunum en það eru mörg ljón í veginum. Þessi Mið- og Austur-Evrópuríki hafa nú þegar gengið í gegnum mjög erfiðar breytingar, bæði félagslega og efnahagslega, til að fullnægja kröfum ESB sem byggja á nýfrjálshyggjumarkmiðum. Hætt er við að margir verði fyrir vonbrigðum þegar ljóst verður að ESB færir þeim ekki það sem vonast var eftir. Núna erum við að reyna að mynda tengsl við vinstri- og framfarasinnuð öfl í þessum tíu væntanlegu aðildarríkjum. En eins og þið getið ímyndað ykkur þá er erfitt að byggja upp nýjar og lýðræðislegar vinstrihreyfingar sem geta unnið hylli fólks á skömmum tíma. Ég er viss um að til lengri tíma litið munu hugmyndir um félagsleg réttindi og réttlæti, jafnrétti og raunverulegt lýðræði ná fótfestu innan nýrra, framfarasinnaðra stjórnmálahreyfinga í Mið- og Austur-Evrópu þótt þær gangi ekki endilega fram undir merkjum sósíalisma eða rauðum fánum. Það er heldur ekki nafnið sem máli skiptir heldur innihaldið, hugmyndirnar og hugsjónirnar.
Í Evrópusambandinu stöndum við frammi fyrir nýrri vörðu á leiðinni að sambandsríkinu, það eru drög að Stjórnarskrá ESB. Þeir sem héldu að stækkun ESB myndi leiða til minni miðstýringar höfðu rangt fyrir sér. Ein ástæðan fyrir vinnunni að slíkri stjórnarskrá er að hún er leið til þess að koma í veg fyrir að stækkunin dragi úr miðstýringunni. Orðið stjórnarskrá segir mikla sögu eitt og sér. Öll ríki styðjast við stjórnarskrá. Og þegar litið er yfir stjórnarskrádrögin er greinilegt hvert meginmarkmiðið er ? að byggja upp Bandaríki Evrópu. Drögin voru lögð af samkundu þar sem saman komu fulltrúar þjóðþinganna, ríkisstjórna aðildarlandanna og Evrópuþingsins. Vinnubrögð þessarar samkundu hafa verið gagnrýnd af nokkrum sem þar áttu sæti, þeirra á meðal Esko Seppänen sem er Evrópuþingmaður finnsku Vinstrihreyfingarinnar og annar tveggja fulltrúa flokkahóps okkar. Hann heldur því fram að stórkostlegur lýðræðishalli hafi einkennt vinnuna, einkum hvað snerti tækifæri gagnrýninna fulltrúa til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og hafa áhrif á drögin, vegna þess að atkvæði hafi ekki verið greidd um mörg stór mál og alltof mikil völd hafi verið fengin framkvæmdastjórninni undir forsæti Giscard DEstaing, fyrrverandi forseta Frakklands.
Hægt er að benda á nokkur einkenni á stjórnarskrárdrögunum, sem að líkindum munu ekki taka miklum breytingum á næsta leiðtogafundi:
- Slík stjórnarskrá færir stóru ríkjunum aukin völd.
- Hún kveður á um embætti forseta og utanríkisráðherra ESB.
- Hún staðfestir að lög ESB skuli alltaf vera æðri löggjöf aðildarríkjanna, jafnvel æðri en stjórnarskrár þeirra
- Hún kveður skýrt á um að frjálst markaðshagkerfi og hugmyndafræði nýfrjálshyggjunnar skuli ráða för í efnahagsmálum.
- Hún opnar möguleikann á Evrópuher með því að þrýsta á aðildarríkin að koma sér upp stærri herjum og hafa meiri mannafla undir vopnum.
Í stuttu máli: Ein stjórnarskrá, einn forseti, aukin áhersla á sameiginlega utanríkis- og öryggismálastefnu með það að markmiði að byggja upp sameiginlegar varnir, auka miðstýringu og binda efnahagsstefnu nýfrjálshyggjunnar í stjórnarskrá.
Þetta eru umfangsmikar breytingar og það ætti að spyrja fólkið í ESB: Vilt þú þessa þróun? Vilt þú þessa stjórnarskrá? Og reyndar hafa sum lönd þegar lofað að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrána, þar á meðal Danmörk, Írland og Frakkland. Margar aðrar ríkisstjórnir eru hikandi vegna þess að þær sjá hversu mikilvæg slík stjórnarskrá er fyrir samrunann. Ríkisstjórn Svíþjóðar hefur þegar lýst yfir því að þjóðaratkvæðagreiðsla sé ekki nauðsynleg. En við munum berjast fyrir henni af því að við vitum að svo stórt skref í átt að Bandaríkjum Evrópu ætti ekki aðeins að vera til umfjöllunar á þjóðþinginu heldur verður fólkið sjálft að taka ákvörðun um slíkt skref. En við vitum líka af hverju ríkisstjórnin vill ekki efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Hún veit að hún mun tapa þeim kosningum líka.
Og auðvitað getur stjórnin tekið þessa ákvörðun með hjálp hins ESB-sinnaða meirihluta á þinginu en hvað gerist svo þegar raunveruleikinn er sá að meirihluti fólksins er andvígur því að auka miðstýringuna og fela ESB meiri völd? Útkoman verður enn breiðari gjá milli kerfisliðsins í Svíþjóð og sænsku þjóðarinnar, milli ESB og fólksins. Og það er ekki víst að þessi þróun verði til þess að styrkja vinstriöflin - popúlískir hægrimenn geta líkað fært sér hana í nyt. Besta lausnin hefði verið að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu í öllum ríkjum ESB svo hægt væri að kanna hvort tillagan nyti raunverulegs stuðnings meðal fólks, það hefði verið best fyrir lýðræðið og það hefði í rauninni líka verið best fyrir Evrópusambandið sjálft að fjarlægjast venjulegt fólk ekki enn meira en orðið er.
Þingmannahópur norrænna vinstrimanna og græningja á Evrópuþinginu samanstendur af fimm þingmönnum: Einn frá Sósíalistaflokknum í Danmörku, einn frá Vinstriflokknum í Finlandi og þrír frá Vinstriflokknum í Svíþjóð. Einnig starfar einn þingmaður frá óháða danska Alþýðuflokknum og annar Dani frá ,,hreyfingu fólks gegn ESB? náið með okkur. Báðir hafa yfirgefið sinn hóp og komið til liðs við okkar þingmannahóp (GUE/NGL). Okkar hópur hefur í allt 49 þingmenn frá 17 mismunandi framfara- og vinstriflokkum, GUE/NGL er fjórði stærsti hópurinn á Evrópuþinginu. Hópur norrænna vinstrimanna og græningja starfar sem samstilltur stjórnmálaflokkur, sem gefur okkur mikinn styrk og eru áhrif okkur innan sameinaðra vinstrimanna í Evrópu talsverð. Þetta sýnir hversu mikilvæg þróuð samvinna norrænna vinstrimanna og græningja er.
Markviss samvinna hefur einnig sannað gildi sitt og mikilvægi innan okkar sameiginlega hóps vinstri-grænna í Norðurlandaráði þar sem ykkar hreyfing er þátttakandi. Sameinuð og vel skipulögð getum við gert miklu meira! Norrænu vinstriflokkarnir voru mjög ánægðir við þau tíðindi þegar ykkar flokkur ákvað að taka þátt í samvinnu norrænna vinstriflokka. Norrænu vinstri og grænu flokkarnir hafa mörg sameiginleg hugmyndafræðileg og pólitísk markmið. Okkur hefur sennilega tekist miklu betur upp en örðum evrópskum vinstriöflum við að samþætta vistfræðileg og umhverfisleg gildi og græna stefnu við nútíma vinstri áherslur. Okkur hefur líka tekist að þróa mun ígrundaðri kvenfrelsisgreiningu á grunnþáttum þjóðfélagsins heldur en önnur evrópsk vinstriöfl. Og það er mín sannfæring að með samþættingu grænna og kvenfrelsis hugmynda, ásamt nútíma stéttargreiningu og félagslegum áherslum, þá getum við þróað öfluga vinstrihreyfingu sem eftirspurn er eftir í okkar samfélagi. Að sjálfsögðu getur slík nútíma norræn vinstrihreyfing aðeins þróað krafta sína með samstilltu átaki og samvinnu við verkalýðshreyfingar, alþjóðlegar frelsishreyfingar og aðrar fjöldahreyfingar.
Innan skamms er von á ákvörðun frá æðstu stjórnendum Evrópusambandsins um að allir þegnar innan þess þurfi á evrópskum stjórnmálaflokki að halda. Að sjálfsögðu hafa norrænu vinstri grænu flokkarnir neikvæða afstöðu til þessarar ákvörðunar. Flokka á að byggja upp neðan frá, frá grasrótinni, en ekki Brussel. En innan skamms munu evrópskir stjórnmálaflokkar verða staðreynd. Vinna við að stofna evrópskan vinstriflokk er þegar hafin. Við fylgjumst með þessari þróun en ætlum ekki að ganga í evrópskan vinstriflokk. Sænsku, finnsku, norsku og dönsku vinstriflokkarnir þurfa að svara þessu með því að þróa, styrkja og renna betri undirstöðum undir norræna flokkasamstarfið - með því að mynda samfylkingu norrænna vinstri-grænna. Í byrjun þessa ferlis ákvað Vinstrihreyfingin-grænt framboð ekki að taka þátt. Ég held að ástæða þess hafi verið á sínum tíma að þið höfðuð ekki mótað ykkar skoðun á evrópskum flokkum nákvæmlega. Í dag er ástandið öðruvísi, áformuð uppbygging NGLA er líkleg til að leiða til enn betur skipulögðu flokkasamstarfi norrænu flokkanna. Ég vona að Vinstrihreyfingin- grænt framboð íhugi vandlega þann vettvang sem nú er í mótun, og ég vona - og ég segi það fyrir hönd allra hinna fjögurra vinstriflokkanna á Norðurlöndunum - að þið ákveðið að verða þátttakendur í NGLA.
Svo að ég segi það nú enn einu sinni, þá er ég ákaflega glaður yfir að vera á Íslandi í fyrsta skipti á ævi minni. Ég er einnig mjög ánægður með að fá tækifæri til að fylgjast með landsfundi ykkar. Mér er ljóst að þið hafið merkilegri reynslu að miðla og hafið unnið margt athyglisvert á vettvangi stjórnmálanna sem hinir vinstriflokkarnir á Norðurlöndunum geta lært margt af.
Um leið og ég læt í ljósi ósk um enn frekara samstarfs norrænu vinstriflokkanna óska ég ykkur góðs árangurs á þessum landsfundi.
Þakka ykkur fyrir.
