Jóla- og áramótakveðja til félaga og stuðningsmanna VG
Ársins 2011 verður tæpast minnst með söknuði í Evrópu almennt séð. Á efnahagssviðinu hafa hrannast upp óveðursský og fátt bendir til annars en áframhaldandi glímu við mikla efnahagserfiðleika álfunnar sem í vaxandi mæli smita yfir á heimsbúskapinn. Ekki er lengur eingöngu rætt einangrað um vandamál ríkja eins og Grikklands, Portúgals, Írlands, Ítalíu og Spánar. Nú er spurt hvaða ríki kunni næst að lenda í vandræðum, hver verði framtíð Evrunnar og hverju þurfi til að kosta efnahagslega og pólitískt, eigi að takast að bjarga henni. Fyrir Ísland, sem og heimsbyggðina alla, eru þetta alvarlegir atburðir, en það vill gleymast að Evrópa er lang mikilvægasti markaðurinn fyrir útflutningsafurðir okkar. Vandi margra þjóða í Evrópu og fremur dauflegar horfur sýnir að það er hægara sagt en gert að sigrast á djúpstæðum efnahagserfiðleikum, hvað þá hruni eins og hér varð í október 2008.
Á heimsvísu var árið 2011 ár bæði vona og vonbrigða. Vonir um aukið lýðræði og manneskjulegra stjórnarfar vöknuðu í nokkrum löndum Arabaheimsins, en í baráttunni við loftslagsbreytingar tókst með naumindum að afstýra algerri uppgjöf. Fjölmiðlar fluttu sinn venjulega skammt af fréttum um átök, hungur og náttúruhamfarir í bland við glansmynda- og hneykslismál ríka og fræga fólksins. Hvernig hinum venjulegu meðal Jónum og Gunnum heimsins vegnar er erfiðara að segja. Svo mikið er víst að sameiginlega bíða mannkynsins gríðarleg úrlausnarefni og tíminn til að takast á við þau gengur hratt til þurrðar.
Ef við lítum okkur nær og reynum að svar spurningunni; hvernig stendur Ísland að vígi undir lok árs 2011, þá er svarið í mínum huga nokkuð ljóst. Íslandi hefur tekist það sem í mörgum öðrum Evrópulöndum ríkir tvísýna um, þ.e. að ná tökum á erfiðleikum sínum með trúverðugum hætti. Og árangur Íslands er enn markverðari í ljósi þess að hrunið á Íslandi var það umfangsmesta í álfunni, því um var að ræða allt í senn: bankahrun, gjaldmiðla- og skuldakreppu. Landið og stjórnvöld höfðu glatað öllum trúverðugleika sínum og hávær umræða var um að ekkert annað en þjóðargjaldþrot biði Íslendinga. Munurinn á stöðu landsins þá og nú er sláandi eins og fjölmargir innlendir og erlendir sérfræðingar hafa bent á, m.a. á ráðstefnu fyrr í vetur um lærdóma Íslands af hruninu. Þessi algeri viðsnúningur hefur átt sér stað á þeim tæpu þremur árum sem fyrsta hreina vinstri stjórn lýðveldisins hefur setið. Þetta gengur mörgum illa að viðurkenna og þeim og þeirra skylduliði verst sem sjálfir sigldu þjóðaskútunni á strandstað.
Á næsta ári stefnir í að afgangur á venjubundnum rekstri ríkisins, svonefndur frumjöfnuður, verði upp á 40 mia. kr. sem þýðir að ríkissjóður getur farið að grynnka á þeim ógnarskuldum sem hann tók á sig við hrunið. Þannig mun skuldastaða ríkissjóðs fara lækkandi á næstu árum. Efnahagsbatinn á fyrstu níu mánuðum þessa árs var sterkari en nokkur þorði að vona eða vöxtur upp á 3,7%.
Vinnum bug á atvinnuleysinu
Atvinnuvegafjárfesting á fyrstu þremur fjórðungum ársins hefur vaxið um 13% frá fyrra ári. Og það sem er kannski mikilvægast er að í hagkerfinu eru nú farin að skapast störf aftur. Síðan að atvinnuleysið náði hámarki sínu á síðasta ári hafa orðið til 5000 ný störf og til viðbótar því hafa fjölmörg vinnumarkaðasúrræði verið sett í gang til að aðstoða fólk af atvinnuleysisskrá. Þannig hefur náðst markverður árangur í baráttunni við atvinnuleysið þó það sé vissulega enn okkar mesta böl ásamt með erfiðri skuldastöðu margra heimila.
Eitt stærsta átak sem stjórnvöld hafa ráðist í til að ráða bug á atvinnuleysinu fer í gang á nýju ári en þá er gert ráð fyrir að tryggja 1500 manns störf eða starfstengd úrræði. Átakið ber heitið „Til vinnu“ en ásamt stjórnvöldum eru átakið unnið með sveitarfélögum og aðilum vinnumarkaðarins. Áður höfðu þessir aðilar staðið að vel heppnuðu menntunarátaki, „Nám er vinnandi vegur“, handa fólki sem glímir við atvinnuleysi og aðstoðaði það um 1000 einstaklinga. Var talsverðum fjármunum m.a. varið í að tryggja öllum 25 ára og yngri framhaldsskólapláss. Á nýju ári má því búast við, samhliða auknum hagvexti og eflingu vinnumarkaðsúrræða, að þeim fækki sem ekki hafa fulla atvinnu.
Aukning kaupmáttar er staðreynd
Með auknum krafti í efnahagslífinu og tímamótasamningum á vinnumarkaði síðastliðið sumar hefur staða almennings réttst við þegar er litið er til launaþróunar. Kaupmáttur launa hefur vaxið um 3,7% undanfarna tólf mánuði samkvæmt tölum Hagstofunnar en vísitala kaupmáttar launa var 111,2 í nóvember sem er svipað og hún var um áramótin 2004-2005.
Vísitala kaupmáttar launa var hæst í janúar 2008 þegar hún var 120,2 en lækkaði eftir það fram í maí 2010 þegar hún var 103,9 en hefur síðan farið hækkandi. Á þeim 31 mánuði sem liðnir eru frá því að ríkisstjórn Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs og Samfylkingarinnar tók við völdum hefur kaupmáttur launa aukist um 3,3%. Til samanburðar dróst kaupmáttur launa saman um 3,9% fyrstu 31 mánuð hægristjórnar Sjálfstæðisflokksins sem tók við í maí 1991. Sú ríkisstjórn tók þó ekki við viðlíka efnahagslegu hruni eða martröð og sú sem nú situr. Þvert á móti fékk fyrsta ríkisstjórn Davíðs Oddsonar afrakstur hinnar frægu þjóðarsáttar og lægri verðbólgu í arf.
Meiri jöfnuður – betra samfélag
Í umræðum um skatta heyrist hæst í þeim sem einfaldlega finna skattlagningu allt til foráttu. Eru þetta yfirleitt sömu aðilarnir og fyrir hrun prísuðu efnahagsstjórnina sem þá viðgekkst. Þeir reyndust hafa hrapalega rangt fyrir sér en hafa lítið lært. Ekki verður þess a.m.k. vart að Sjálfstæðisflokkurinn hafi endurmetið eitthvað sína kreddubundnu nálgun þegar kemur að tekjuöflun í þágu samneyslunnar. Þetta er þó ekki bundið við Ísland enda getur auðstéttin í Bandaríkjunum og Bretlandi með fáeinum heiðarlegum undantekningum þó, en skattborgarar þeirra ríkja hafa þurft að punga út háum fjárhæðum, ekki hugsað sér hærri álögur á auð sinn. Gegn þessu hafa svo myndast andófshópar sem vakið hafa óskipta athygli um allan heim undir heitinu „Occupy Wall Street“. Eiga hreyfingar, sem sækja hugmyndfræði þangað, það sameiginlegt að blöskra hvernig skattfé er dælt í fjármálakerfið en ekki nýtt til kjarajöfnunar og velferðar til handa öllum þegnum samfélagsins.
Á Íslandi hefur sú ánægjulega þróun orðið eftir hrun að með breytingum á skattkerfinu næst meiri jöfnuður í samfélaginu, þ.e. þeir tekjuháu þurfa að leggja meira til samfélagsins en þeir gerðu áður og þeir tekjulægstu minna. Greining á áhrifum skattkerfisbreytinganna leiðir í ljós að verulegur tilflutningur á skattbyrði hefur átt sér stað, frá fólki með lægri tekjur yfir á hátekjufólk og stóreignafólk. Helmingur hjóna, ca. 31.000 hjón, greiða nú lægra hlutfall af tekjum sínum í tekjuskatt og útsvar, þ.m.t. fjármagnstekjuskatt, á árinu 2010 en þau gerðu árið 2008.
Og ef við tökum bætur með í reikninginn, þá er fjöldi fjölskyldna sem greiðir lægra hlutfall af heildartekjum nú í skatta en árið 2008, um 37.000, sem sagt vel yfir helmingur. Ennfremur sést að um 77% hjóna eða 47.000 hjón greiða minna í fjármagnstekjuskatt á árinu 2010 en þau hefðu gert skv. 10% flötum skatti án frítekjumarks. Þannig að skattagrátkórinn er ekki að verja hagsmuni hinna tekjulægri sem nú koma betur út, heldur hinna tekjuháu með sínum málflutningi.
Kostnaður við uppbyggingu fjármálakerfisins
Á Íslandi þekkjum við líka umræðuna um fjáraustur í fjármálakerfið og sanngirnisspurningar er tengjast því. Sem betur fer er hægt að fullyrða að í tilfelli Íslands mun ríkið fá fjármuni sína að mestu til baka eða halda verðmætum eignarhlutum í fjármálastofnunum ella. Ríkið hefur bundið samtals um 185 milljarða kr. í stóru bönkunum við endurreisn þeirra í formi eiginfjárframlaga og víkjandi lána. Ef staðan í dag er skoðuð er ljóst að ríkið hefur haft mjög góða ávöxtun á því fé sem það varð að binda í þetta verkefni, sem er um 250 milljörðum minna en upphafleg áætlun gerði ráð fyrir. Ætla má að ríkið fái þessa peninga að fullu til baka og komist frá endurreisn stóru bankanna án nokkurs taps í þeim skilningi að arðgefandi eignir og/eða endurseljanlegar eignir standi fyllilega undir því fé, sem ríkið hefur bundið í verkefnið, miðað við efnahagsreikninga bankanna. Þannig hafa fjármunir ríkissjóðs ekki farið í botnlausa hít heldur þvert á móti verið festir í verðmætum eignum. Í framtíðinni verður hægt að nota þessa fjármuni eða arðinn af þeim til þess að greiða niður skuldir og halda áfram við byggja upp íslenskt samfélag.
Ég færi öllum félögum og stuðningsmönnum Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs nær og fjær þakkir fyrir þeirra störf. Undangengin ár hafa verið okkur erfið á margan hátt og við sem hreyfing höfum ekki farið varhluta af því. En eins og nú kemur æ betur í ljós hafa þær fórnir ekki verið til einskis. Okkur er að heppnast það sem við tókum að okkur að leiða Ísland út úr ógöngum hægri-nýfrjálshyggjustefnunnar. Árangurinn í þeim efnum verðir sýnilegri með hverjum mánuðinum sem líður, þó enn bíði mikið starf við að ljúka verkefninu.
Vonandi höfum við öll átt góð og gleðileg jól með fjölskyldu og vinum, kveðjum gamla árið sátt og fögnum nýju ári, árinu 2012, ári frekari uppbyggingar og sigra á leið Íslands inn í framtíðina, framtíð án hægri aflanna við völd.
Steingrímur J. Sigfússon
Formaður VG.
