Á mótum hruns og endurreisnar
Eftir Steingrím J. Sigfússon
Íslenskt samfélag stendur á miklum tímamótum. Við erum stödd á mótum hruns og endurreisnar jafnt í efnahagslegum sem hugmyndafræðilegum skilningi. Verkefnin eru ærin og snúa að því að gera upp við og lifa með hinu liðna, rannsaka og upplýsa það sem gerðist, leiða sannleikann í ljós og láta þá axla ábyrð og svara til saka sem það verða að gera. Þessi þáttur er mikilvægur og óumflýjanlegur og hann er hluti af því að skapa réttu skilyrðin fyrir endurreisnarstarfið. Án heiðarlegs og einarðs uppgjörs við atburði undangenginna ára náum við aldrei sáttum og samstöðu og færum með of mörg lík í lestinni inn í framtíðina.
Aukið samstarf stjórnsýslustiga
Endurreisnar- og uppbyggingarstarfið er þó auðvitað höfuðverkefnið og það kallar á kjark og róttækt endurmat. Afkoma ríkis og sveitarfélaga gerir það að verkum að hagræða verður og endurskipuleggja opinbera þjónustu um leið og tryggja verður velferð og atvinnu eins og nokkur kostur er. Engin ástæða er til að draga dul á að verkefnið framundan er erfitt en um leið fela okkar aðstæður í sér mikla áskorun og tækifæri. Við verðum að nýta okkur af hugkvæmni alla möguleika sem bættar samgöngur, rafræn tækni, samþætting þjónustu og skipulögð og fagleg vinnubrögð bjóða upp á til þess að gera hlutina vel og leysa verkefnin með hagkvæmum hætti. Núverandi ríkisstjórn hefur lagt sig fram um að bæta samskiptin við sveitarfélögin og efla samstarf stjórnsýslustiganna í landinu, ekki síst á sviði hagstjórnar og hvað efnahagsleg málefni snertir. Samstarf og samstaða er það sem við þurfum á að halda sem þjóð nú sem aldrei fyrr.
Endurmótun samfélagsins
Leið íslensks samfélags út úr tímabundnum erfiðleikum er að endurmóta samfélagið með virkri þátttöku íbúanna með heiðarleika, réttlæti og jöfnuð að leiðarljósi. Þar eru sveitarfélög, ekki síður en ríkið, í lykilhlutverki. Sveitarstjórnarkosningarnar eru því ekki síður mikilvægt uppgjör við hrunið og hugmyndafræðina sem leiddi til þess en alþingiskosningarnar fyrir ári. Einkavæðingar- og græðgisfárið læddist víða aftan að mönnum í rekstri sveitarfélaga ekki síður en ríkisins.
Sóknarfæri fyrir landsbyggðina
Þrátt fyrir erfiðleikana má ekki gleyma að Ísland býr að ríkulegum auðlindum og miklum samfélagslegum verðmætum sem geta tryggt öllum íbúum mikil lífsgæði sé þeim dreift með réttlátum hætti. Vinstri græn vilja ná samtöðu um þessa leið og mynda þannig opið og félagslega réttlátt velferðarsamfélag. Landsbyggðin sem svo lengi hefur háð varnarbaráttu a.m.k. í byggðalegu tilliti á nú sannarlega sín sóknarfæri. Eftir hrun hins útblásna gerfihagkerfis stendur innlenda raunhagkerfið eftir og það hefur þegar á margan hátt sannað styrk sinn. Útflutnings- og samkeppnisgreinar, sjávarútvegur, landbúnaður og matvælaiðnaður, ferðaþjónusta og margskonar innlend framleiðslustarfsemi verða ásamt nýsköpun drifkraftar endurreisnarinnar í efnahags- og atvinnumálum. Í þeim efnum ekki bara getur heldur verður hlutur landsbyggðarinnar að vera stór.
Grænar áherslur og lífsgæði
Umhverfismál eru mikilvægt viðfangsefni ríkis og sveitarfélaga. Nú er einstakt tækifæri til að byggja upp samfélag í takt við hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar þar sem áhersla er lögð á lífsgæði fremur en sóun, fjölbreytni og jafnvægi samfélags, efnahags og umhverfis. Grænar áherslur eru ekki andstæður þess sem að ofan sagði um þörf okkar fyrir þróttmikla atvinnuuppbyggingu og þörf fyrir störf og verðmætasköpun, heldur þvert á móti
Þjónusta í heimabyggð
Sveitafélög á hverju landsvæði þurfa í samvinnu við ríkið að efla samstarf og standa saman að heildstæðri þjónustu á sínu landsvæði þannig að íbúar á hverju svæði geti sótt alla opinbera þjónustu á einum stað í sinni heimabyggð. Slíkt fyrirkomulag hefur t.d. verið í þróun í Noregi með ágætum árangri.
Raunsæi, ábyrgð og heiðarleiki
Vinstri græn bjóða nú í þriðja sinn fram krafta sína í sveitarstjórnarkosningum um allt land og á fleiri stöðum en áður. Þau ellefu ár sem hreyfingin hefur starfað hefur hún vaxið og dafnað og axlað síaukna ábyrgð. Við höfum frá byrjun haft sérstöðu um margt meðal íslenskra stjórnmálaflokka. Ekki aðeins á grundvelli róttækrar félagshyggju og umhverfisverndar, ekki aðeins með því að vera fyrsti og eini kvenfrelsis-flokkurinn. Nei við höfum til dæmis einnig skorið okkur úr hvað varðar þær ströngu reglur sem við höfum sjálf sett okkur um fjármálaleg samskipti okkar við aðra. Enginn þingmaður VG hefur nokkru sinni ratað inn á lista yfir þá sem safnað hafa óhólegum upphæðum til prófkjörsbaráttu, engir ofurstyrkir frá bönkum eða útrásarfélögum. Sem betur fer tókst seint og um síðir að setja lög um fjármál stjórnmálaflokka, en myndin sem rannsóknarskýrsla Alþingis birtir okkur af því sem var í gangi áður en þau lög komu er hrollvekjandi. Við höfum heldur ekki verið flokkur yfirdrifinna kosningaloforða, svo sem eins og þegar aðrir lofuðu stórfelldum skattalækkunum í upphafi þenslutímans, með stór-skaðlegum afleiðingum eins og nú liggur fyrir. Nú verða vonandi allir sammála um að tími stórra og gamaldags kosningaloforða sé liðinn. Þessar kosningar snúast um annað, um ný gildi þar sem raunsæi, ábyrgð og heiðarleiki eru í fyrirrúmi. Verði þetta ráðandi þættir þegar að því kemur að fólk gerir upp hug sinn í kjörklefanum þá þurfum við Vinstri græn enn síður en ella að kvíða úrslitunum.
Steingrímur J. Sigfússon
