Landsfundur: Vegur til framtíðar varðaður

22.3.2009

Vinstristjórn – vegur til framtíðar

Komandi Alþingiskosningar verða einhverjar hinar mikilvægustu í sögu íslenska lýðveldisins. Það verður kosið um samfélag framtíðarinnar. Staða þjóðarbúsins er alvarleg eftir áratuga óstjórn þeirra sem stjórnast hafa af einkahagsmunum fjármagnseigenda. Heildarskuldir þjóðarbúsins, án skulda (og eigna) gömlu bankanna, nema um þrjú þúsund milljörðum sem eru nærri tvöföld þjóðarframleiðsla. Skuldir ríkissjóðs, án reiknaðra lífeyrisskuldbindinga, hafa í kjölfar bankahrunsins aukist úr 230 milljörðum (árslok 2007) í áætlaða 1100 milljarða í lok þessa árs.

Hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins sem ráðið hefur ríkjum hér í hartnær 18 ár hefur beðið skipbrot og skilið samfélagið eftir í rúst. Úr þessum rústum vilja Vinstri græn reisa opið lýðræðislegt og samábyrgt velferðarsamfélag í anda þess besta sem þekkist á norræna vísu. Til að það takist er mikilvægt að halda Sjálfstæðisflokknum frá völdum og tryggja að hér sitji áfram ríkisstjórn sem hefur jöfnuð, félagslegt réttlæti, kvenfrelsi og umhverfisvernd að leiðarljósi. Í ritinu Grænni framtíð er stefna VG í umhverfismálum gerð skil með heildstæðum hætti. Sú stefna er vegvísir til framtíðar og sjálfbærs samfélags.

Vel heppnað samstarf núverandi stjórnarflokka leggur góðan grunn að slíku framhaldi. Sterk staða Vinstri grænna, flokksins sem aldrei hefur leitt Sjálfstæðisflokkinn til valda, er besta tryggingin fyrir því að ný gildi verði fest í sessi við stjórn landsins. Það verður engin félagshyggjustjórn án þátttöku Vinstri grænna. Vinstrihreyfingin – grænt framboð óskar eftir stuðningi þjóðarinnar við stefnu hreyfingarinnar, áframhaldandi ríkisstjórnarþátttöku og áherslumálin í lýðræðis-, velferðar-, atvinnu- og efnahagsmálum sem sett eru fram hér á eftir.

1. Aukið lýðræði – vegur til framtíðar

Lýðræðisumbætur

• Tryggjum sameign þjóðarinnar á auðlindunum og bindum slíkt ákvæði í stjórnarskrá.
• Bætum samskipti ríkis og sveitarfélaga með því að tryggja formlegan farveg fyrir ágreiningsmál, auka sjálfsforræði sveitarfélaga og viðurkenna stöðu þeirra sem hluta hins opinbera. Þróum aðferðir sem gera sveitarfélögunum kleift að takast á við erfið skipulagsmál með heildstæðum hætti.
• Endurskoðum stjórnsýslu umhverfismála með það að markmiði að búa til endurnýjað umhverfis- og auðlindaráðuneyti.
• Tryggjum að tiltekinn hluti þjóðarinnar (t.d. 20%) geti með undirskrift sinni átt frumkvæði að þjóðaratkvæðagreiðslum um öll stórmál eða krafist þingrofs og nýrra kosninga.
• Stjórnarskrárbreytingar verði afgreiddar í sjálfstæðri þjóðaratkvæðagreiðslu.
• Stórákvarðanir á borð við aðild að ESB á að útkljá með þjóðaratkvæðagreiðslu að undangenginni upplýstri og lýðræðislegri umræðu. Afstaða Vinstri grænna er sú að hagsmunum Íslendinga sé best borgið utan ESB.

Betra fulltrúalýðræði

• Styrkjum stöðu þjóðkjörinna þingmanna gagnvart ráðherrum með því að færa lagasmíð í auknum mæli úr ráðuneytum inn í þingið. Þá er eðlilegt að hluti (t.d. þriðjungur) þingmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um stór mál.
• Stuðlum að aðskilnaði löggjafar- og framkvæmdavalds með því að endurskoða stöðu þingmanna og ráðherra, t.d. með því að þingmenn taki sér leyfi frá þingmennsku þegar þeir gegna ráðherraembætti.
• Aukum viðleitni til samstöðustjórnmála milli stjórnar og stjórnarandstöðu.
• Efnt verði til stjórnlagaþings sem lið í endurskoðun stjórnarskrárinnar þar sem sérstaklega kjörnir fulltrúar koma saman til að gera tillögur um þær breytingar.
• Tryggjum að jöfn þátttaka beggja kynja verði grundvallarregla á öllum sviðum og tökum upp tímabundna kynjakvóta. Gæta þarf kynjasjónarmiða við hagstjórn, t.d. með aðferðafræði kynjaðrar hagstjórnar.

Gegn spillingu

• Vinnum gegn spillingu með því að styrkja upplýsinga- og stjórnsýslulög, efla eftirlitsstofnanir og styðja við frjáls félaga- og neytendasamtök.
• Opnum starfsemi ríkisstjórnar og Alþingis með auknu gagnsæi og upplýsingagjöf til almennings.
• Eflum lýðræðislegt stjórnarfyrirkomulag hjá opinberum stofnunum og fyrirtækjum, t.d. með því að tryggja starfsfólki og almenningi aðkomu að stjórnum þeirra.
• Tryggjum áframhaldandi rannsókn á efnahagshruninu með því að kalla til erlenda sérfræðinga, styrkja embætti sérstaks saksóknara og opinbera rannsóknarnefnd.
• Endurskoðum reglur um skipan dómara og tryggjum faglegar ráðningar í stjórnsýslunni.
• Endurskoðum laga- og starfsumhverfi atvinnu- og viðskiptalífs og tryggjum að eignarhald fyrirtækja sé gagnsætt.

Þátttaka almennings

• Leggjum mun meiri áherslu en hingað til á lýðræði og samráð við almenning í skipulagsmálum á öllum stigum. Fullgildum Árósasamninginn og ljúkum innleiðingu hans í íslensk lög með því að tryggja almenningi réttláta málsmeðferð í málum er varða umhverfið.
• Tryggjum réttindi og sjálfstæði blaðamanna, gagnsætt eignarhald og lýðræðislega umræðu með heildstæðri fjölmiðlalöggjöf.
• Tryggjum sjálfstæði Ríkisútvarpsins, endurskoðum lagaumhverfi þess og gerum því kleift að verða að raunverulegu almannaútvarpi, sinna menningarhlutverki sínu og veita stjórnvöldum hverju sinni lýðræðislegt aðhald.
• Vinnum samkvæmt áætlun um stefnumót við þjóðina með reglubundnum hætti þar sem almenningi, íbúasamtökum og félagasamtökum og öðrum slíkum verði greidd gata til áhrifa og virkrar þátttöku í pólitískri stefnumótun, lagasetningu og öðrum störfum.
• Stóraukum fræðslu um lýðræði og mannréttindi í skólum landsins, eflum barna- og ungmennalýðræði, lýðræðismenntun og aukum beina þátttöku barna og ungmenna í stefnumótun á öllum sviðum samfélagsins.
• Styrkjum þátttöku minnihlutahópa í samfélaginu, hvort sem er innflytjenda, fatlaðra, aldraðra eða annarra með því að huga sérstaklega að aðgengi að upplýsingum og ákvarðanatöku í tilviki þeirra hópa.
• Höfum kjörorð Öryrkjabandalagsins að leiðarljósi – „Ekkert um okkur án okkar“ – við alla ákvarðanatöku sem varðar réttindi, skyldur eða hag minnihlutahópa með sterku samráði við hagsmunasamtök.
• Ljúkum við gerð rammáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Hún verði unnin á grundvelli endurnýjaðrar náttúruverndaráætlunar með meginreglur umhverfisréttar að leiðarljósi.  Náttúruverndaráætlun taki einnig til strandsvæða og verndunar svæða í sjó. Stuðlum að lýðræðislegri umræðu um náttúruvernd og skipulagsmál.

2. Velferð fyrir alla – vegur til framtíðar

Tryggt húsnæði 

• Lækka þarf vexti og í framhaldinu að afnema verðtryggingu í áföngum, t.a.m. með því að bjóða upp á óverðtryggð íbúðalán og lengja í lánstíma verðtryggðra lána. Endurskoða þarf húsnæðislánakerfið með það að markmiði að tryggja lægri raunvexti.
• Til viðbótar greiðsluaðlögun fasteignaveðlána þarf í framhaldinu að skoða að frysta hluta hækkunar höfuðstóls verðtryggðra fasteignalána og geyma þann hluta í nokkur ár án verðbóta og vaxta.
• Í framhaldi af greiðslujöfnun gengistryggðra lána þarf að gefa lántakendum gengistryggðra lána kost á að færa lán sín yfir í lán í íslenskum krónum.
• Vaxtabætur verði hækkaðar um 25% og sameinaðar húsaleigubótum innan skattkerfisins.
• Tryggjum að fólk hafi þak yfir höfuðið þótt þær geti ekki greitt af húsnæðislánum sínum tímabundið.
• Komum á virkum leigumarkaði á félagslegum grunni, með beinni aðkomu lífeyrissjóðanna. Ríki og sveitarfélög taki höndum saman um verkefnið.
• Endurmeta þarf lánastefnu Íbúðalánasjóðs og tryggja tekjulitlu fólki félagsleg viðbótarlán.

Heilbrigt samfélag – Hagur heimila og fjölskyldna

• Tökum upp gjaldfrjálsar og hollar skólamáltíðir í grunnskólum landsins til að tryggja velferð barna og ungmenna.
• Tryggjum að kreppan bitni ekki á börnum og ungmennum og raski ekki þeirra daglega lífi.
• Eflum sveitarfélögin og styrkjum grunnþjónustuna sem þau veita á sviði menntunar og velferðarþjónustu.
• Verjum hið opinbera skólakerfi fyrir niðurskurði á erfðum tímum.
• Hækkum atvinnuleysisbætur hjá fjölskyldu- og barnafólki. Eflum þjónustu við atvinnulausa til að tryggja virkni fólks sem missir vinnuna.
• Beitum okkur fyrir kjarajöfnun, bæði hjá hinu opinbera og hjá einkaaðilum og útrýmum kynbundum launamun.
• Stöndum vörð um grunnheilsugæslu og tryggjum aðgang allra að góðri heilbrigðisþjónustu, óháð efnahag.
• Stóreflum lýðheilsu með betri loftgæðum, t.d. með samgönguskipulagi sem byggist t.d. á hjólreiðum og almenningssamgöngum, og skoðum möguleika á styttri vinnuviku.
• Þróum löggæslu í átt að grenndargæslu og betri þjónustu við íbúa sveitarfélaga. Forðumst miðstýringu, vopnavæðingu og leyniþjónustustarfsemi.
• Gerum kaup á vændi refsiverð (sænska leiðin) og stóreflum félagasamtök og stofnanir sem vinna gegn kynbundnu ofbeldi.

3. Trygg atvinna – vegur til framtíðar

Nýsköpun, menning og ferðaþjónustua

• Leggjum áherslu á atvinnusköpun á forsendum sjálfbærrar þróunar með mörgum störfum og mikinn innlendan virðisauka en lítinn stofnkostnað. Slík áhersla dæmir mengandi orkufreka stóriðju eins og álver úr leik.
• Styðjum við bakið á litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Styrkjum Tækniþróunarsjóð og Nýsköpunarsjóð og hið sama gildi um Byggðastofnun og atvinnuþróunarfélög á landsbyggðinni. Sérstaklega verði tekið tillit til þess að styrkja sprotafyrirtæki til lengri tíma og gefa þannig fyrirtækjunum tíma til að festa sig í sessi og koma starfseminni af stað.
• Stöndum vörð um rannsóknir og vísindastarfsemi, m.a. rannsóknasjóði þar sem ungir fræðimenn geta sótt um styrki, og eflum samstarf háskóla og tryggjum þannig lífvænleika íslensks háskólasamfélags til framtíðar.
• Styrkjum menningu sem auðlind og útflutningsgrein og leggjum aukna áherslu á uppbyggingu menningartengdrar ferðaþjónustu.
• Virkjum skóla og rannsóknastofnanir og gerum þeim kleift að bjóða ungu og atvinnulausu fólki að nota tímann til að auka menntun sína.
• Tökum upp mánaðargreiðslur hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna og leggjum niður núverandi yfirdráttarkerfi. Afnemum ábyrgðarmenn á námslánum.
• Hvetjum sérstaklega  til sjálfbærrar ferðaþjónustu. Vinnum að því að lengja ferðamennskutímabilið þannig að Ísland verði áfangastaður ferðamanna á öllum árstímum, t.d. með áherslu á menningartengda ferðamennsku, útivist í þéttbýli og nýjan áfangastað í millilandaflugi á landsbyggðinni.

Fleiri störf í hefðbundnum framleiðslugreinum

• Sköpum fleiri störf í sjávarútvegi með því að auka smábátaútgerð, fullvinnslu innanlands og fiskeldi hér á landi svo og með vistvænum og sjálfbærum veiðum. Vindum ofan af núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi í áföngum í samræmi við sjávarútvegsstefnu VG.
• Blásum til sóknar í landbúnaði og matvælaframleiðslu með markaðsátaki í útflutningi á innlendum hágæðalandbúnaðarvörum. Endurskoðum styrkjakerfið með áherslu á að auðvelda nýliðun, t.d. með sérstökum stuðningi við þá sem hefja búskap. Auðveldum bændum markaðssetningu innanlands, t.d. með upprunamerkingum og auðveldum bændum einnig að stunda heimaframleiðslu og nýta hana til sóknar í ferðamennsku. Gerum átak í lífrænni ræktun og tryggjum aðlögunarstuðning til bænda sem skipta úr hefðbundinni ræktun yfir í lífræna.
• Sköpum fleiri störf í greinum sem dregist hafa saman eða verið hafa í niðurníðslu undanfarin ár, svo sem skipaiðnaði, úrvinnsluiðnaði, umhverfistækni, ullar- og skinnaiðnaði, húsgagnaframleiðslu, vatnsútflutningi, minjagripagerð, heilsutengda ferðaþjónustu og nýtingu og vinnslu náttúruefna.

Atvinnusköpun hjá hinu opinbera

• Nýtum fjármuni hins opinbera fremur í að skapa atvinnu en að greiða bætur enda skilar það meiri verðmætum til samfélagsins, styrkir innviðina og kemur þjóðinni hraðar út úr kreppunni. Búum til ný störf hjá hinu opinbera með því að færa fjárveitingar yfir í mannaflafrekar framkvæmdir, svo sem viðhaldsframkvæmdir, endurbætur á vegum, eflingu velferðarþjónustunnar og skólakerfisins. Sköpum störf við stígagerð, skógrækt, landvörslu og fleira sem snýr að þjóðgörðum landsins.
• Gerum sveitarfélögum kleift að fjölga störfum. Verjum í því skyni umtalsverðum upphæðum í sérstakan atvinnueflingarsjóð sveitarfélaga.
• Stefnum að því að sem flest verk á vegum hins opinbera verði unnin af innlendum aðilum, nýtum innlendan efnivið og framleiðslu í auknum mæli í byggingarframkvæmdum opinberra aðila.
• Tryggjum að atvinnusköpun og efnahagsuppbygging miði jafnt að atvinnuþátttöku kvenna og karla, t.d. með því að efla velferðar- og þjónustustofnanir um leið og farið er út í auknar framkvæmdir.
• Leitum allra leiða til að tryggja skólafólki sumarvinnu eða möguleika á að stunda nám og rannsóknir yfir sumarmánuðina.
• Stuðlum að samvinnu atvinnurekenda, verkalýðshreyfingar, ríkis og sveitarfélaga, og hvers kyns stofnana og samtaka sem vilja leggja sitt af mörkum með það að markmiði að vinna gegn atvinnuleysi.
• Verjum störf innan velferðargeirans, t.d. með því að efla heimahjúkrun og heimaþjónustu, sem eru þjóðfélagslega hagkvæm.

4. Traustur efnahagur – vegur til framtíðar

Sanngirni í skattamálum

• Dreifum skattbyrðinni með réttlátum hætti og notum skattkerfið markvisst til tekjujöfnunar með þrepaskiptum tekjuskatti eða álagi á há laun (Í lægra þrepi verði lagður 3% skattur á tekjur manna umfram ákveðin mörk, en í hinu hærra 5% skattur til viðbótar eða samtals 8% skattur á tekjur manna umfram ákveðin mörk) og/eða  tekjutengdum skattleysismörkum.
• Breytum álagningu fjármagnstekjuskatts til meira samræmis við almennan tekjuskatt, t.d. með því að  hækka skatt af fjármagnstekjum yfir 120.000 krónum upp í 14%. Þannig leggja þeir sem hafa umtalsverðar tekjur meira af mörkum en venjulegir sparifjáreigendur njóta frítekjumarks.
• Komum í veg fyrir undanskot í skattaskjól, bætum aðgang skattayfirvalda að upplýsingum, m.a. með því að setja lagaákvæði um að bankaleynd gildi ekki gagnvart skattayfirvöldum og opinberum saksóknurum. Skattleggjum vaxtagreiðslur úr landi.
• Stuðlum að sjálfbærri þróun með grænum skattatilfærslum og umhverfisgjöldum.
• Tryggjum lágan virðisaukaskatt á nauðsynjavörum en höldum hærri virðisaukaskatti á munaðarvarningi.
• Tryggjum að þeim sem miklar fjármagnstekjur hafa en engar launatekjur verði gert að reikna sér endurgjald.

Öflug hagstjórn

• Lækkum vexti umtalsvert og hratt á næstu mánuðum.
• Endurskoðum forsendur fyrir útreikningum vísitölugrunnsins samhliða því að hefja afnám verðtryggingar um leið og stöðugleika er náð með lengingu lágmarkslánstíma verðtryggðra lána og með því að bjóða upp á óverðtryggð húsnæðislán sem valkost.
• Greinum nákvæmlega valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum á fyrri hluta næsta kjörtímabils og tökum ákvörðun um framtíðarfyrirkomulag á grundvelli slíkrar greiningar.
• Styðjum við atvinnufyrirtæki gegnum yfirstandandi erfiðleika með skuldbreytingum og nauðsynlegri rekstrarfjármögnun. Beitum skattalegu hagræði til að örva nýsköpun.

Ráðdeild í ríkisfjármálum

• Spörum ríkisútgjöld með því að skera niður alla hernaðartengda starfsemi. Höldum áfram að spara í rekstri ráðuneyta, yfirstjórn stofnana og sendiráða með því að afnema sérkjör.
• Höldum erlendum lántökum vegna efnahagshrunsins í lágmarki og greiðum lánin upp sem fyrst, sér í lagi ef þau fela í sér íþyngjandi skilyrði fyrir heimili og fyrirtæki.
• Stöndum vörð um hagsmuni Íslands í Icesave-málinu og lágmörkum skuldir þjóðarinnar af þeim sökum með öllum tiltækum ráðum.
• Tryggjum að hægt verði að kyrrsetja tímabundið eignir fyrrverandi stjórnenda, eigenda og tengdra aðila þeirra fjármálastofnana sem íslenska ríkið hefur yfirtekið þar til opinberri rannsókn á bankahruninu er lokið. Tryggja þarf eðlilega skatttekjur ríkisins af þessum eignum.
• Byggjum upp nýtt og heilbrigt fjármálakerfi þar sem félagsleg gildi eru höfð í heiðri í stað áhættusækni og skammtímagróðasjónarmiða.

Orðspor Íslands

• Endurreisum orðspor Íslands með aukinni áherslu á mannréttinda-, umhverfis- og friðarmál á alþjóðlegum vettvangi og kynnum erlendum aðilum hina nýju utanríkisstefnu Íslands.
• Stöndum við skuldbindingar okkar í loftslagsmálum og semjum nýja metnaðarfulla loftslagsáætlun fyrir umhverfisráðstefnuna í Kaupmannahöfn haustið 2009.
• Gerum Ísland að griðastað í deilum annarra ríkja og bjóðum fram landið sem hlutlausan funda- og ráðstefnustað. Styðjum við bakið á fátækum þjóðum í mannúðarstarfi og þróunarsamvinnu í stað hernaðarlegrar friðargæslu á átakasvæðum.
• Leggjum Varnarmálastofnun niður í núverandi mynd og breytum henni alþjóðlega rannsóknarstofnun í öryggis- og friðarmálum og leggjum þannig áherslu á hlutverk Íslands í mannréttinda-, umhverfis- og friðarmálum.

Senda grein