Útboð á sorphirðu í Reykjavík
Þorleifur Gunnlaugsson borgarfulltrúi ritar:
Jórunn Ósk Frímannsdóttir skrifar grein í 24stundir á fimmtudag en þar talar hún fyrir útboði á sorphirðunni í Reykjavík. Jórunn er greinilega mikil áhugamanneskja um einkavæðingu og réttindi bisnessmanna en hún hefur aftur á móti greinilega ekki staðgóða þekkingu á málefnum sorphirðunnar. Þannig má sjá í grein hennar fullyrðingar eins og þessa "Græna tunnan kom nýverið til sögunnar, en þar var borgin að elta einkaaðila". Þarna er Jórunn að fara með rangt mál vegna þess að græna tunnan sem borgin hefur boðið upp á síðan 2004 er fyrir þá sem flokka sjálfir hluta úrgangsins og fara með á endurvinnslustöðvarnar. Þetta fólk kemst af með lægra sorphirðugjald þar sem tæmingin fer fram sjaldnar. Með "grænu tunnunni" sem einkaaðilar bjóða er boðið upp á aðra þjónusta og hún kom á markað síðar en "græna tunna" borgarinnar.
Kostnaður
Lesendum til glöggvunar hafði fyrri meirihluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknar ákveðið að bjóða út hluta sorphirðunnar í Reykjavík en þegar félagshyggjumeirihlutinn tók við í október síðastliðnum var ákveðið, að frumkvæði undirritaðs, að hætta við útboðið. Sjálfstæðismenn tóku þráðinn upp aftur og nú liggur fyrir tillaga í Umhverfis- og samgönguráði um að ýta útboðinu úr vör og rökin eru óstaðfestar upplýsingar um að sorphirða sé um 10% ódýrari í Kópavogi.
Verðmunur á sorphirðu á milli sveitarfélaga getur átt sér ýmsar skýringar. Sú staðreynd að Vélamiðstöð Reykjavíkur var seld og bílar og tækjabúnaður sorphirðunnar er að miklu leiti tekinn á leigu er vafalítið til kostnaðarauka fyrir sorphirðu borgarinnar. Það er einboðið að sorphirða borgarinnar eignist aftur sín tæki og tól og með því verði kostnaður við sorphirðu lækkaður án þess að lækka þurfi laun starfsmanna eða spara í aðbúnaði. Nýlegt útboð Sorpstöðvar Suðurlands á hluta hirðunnar fór þannig að tilboðum beggja einkafyrirtækjanna var hafnað þar sem þau voru talin alltof há. Þar gæti til dæmis reynst tækifæri fyrir sorphirðu Reykjavíkur til að bæta reksturinn með sértekjum og að sjálfsögðu er hér enn eitt dæmi þess að ósýnileg landamæri höfuðborgarsvæðisins eru til trafala þegar sveitarfélögin eru að leysa úr verkefnum eins og úrgangsmálum hvert á sinn hátt í stað þess að taka höndum saman.
Napólí
Sorphirða er ein mikilvægasta grunnþjónusta borgarsamfélagsins og það er fljótt að riða til falls sé henni ekki sinnt sem skyldi. Við höfum fengið að fylgjast með ótrúlegu ástandi í Napóli á Ítalíu þar sem neyðarástand myndaðist þegar úrgangur safnaðist upp vikum saman. Þar stóðu einkaaðilar gegn nauðsynlegum úrlausnum í úrgangsmálum vegna þess að þær hefðu skaðað þá fjárhagslega.
Þó að það sé mér fjarri að líkja íslenskum einkaaðilum á úrgangsmarkaði saman við ítölsku mafíuna er napólska ástandið víti til varnaðar. Hér er staðan þannig að raunveruleg fákeppni er á markaðnum þar sem tveir aðilar sinna sorphirðu á suðvesturhorni landsins hjá íbúum í þéttbýli. Slík fákeppni sorphirðufyrirtækja getur, eðli máls samkvæmt, leitt af sér tímabundið undirboð til að ná einokunaraðstöðu. Einokunarástand einkaaðila yrði samfélaginu hættulegt þegar um er að ræða nauðsynlega grunnþjónustu sem allir neyðast til að nýta sér.
Flokkun heimilissorps
Hugmyndir sjálfstæðismanna um útboð á sorphirðu nú hafa ekkert með aukna flokkun að gera. Í tilögu þeirra er rætt um að bjóða út hluta hirðunnar (ákveðin hverfi) og ekki er ætlunin að auka flokkun sorps. Fullyrðingar Jórunnar Frímanndóttur um að "[m]eð útboði má reyna að fá fram nýja hugsun hvað varðar sorphirðu" og "[þ]að er mikilvægt að þau fyrirtæki sem bjóða í þjónustuna fái svigrúm til þess að bjóða upp á nýjungar tengdar sorphirðunni." Eru algerlega úr lausu lofti gripnar. Ákvörðun um það að flokka beri heimilissorp er eitt mikilvægasta samfélagsmál okkar tíma. Sú ákvörðun verður ekki tekin af eigendum einkafyrirtækja heldur fulltrúum almennings, stjórnmálamönnum. Jórunn sem telur að með útboðinu fáist "dýrmæt reynsla og þekking til þess að byggja á til frambúðar." sat sjálf í nefnd um stefnumótun í úrgangsmálum sem skilaði af sér árið 2004 og þar hefði henni verið í lófa lagt að setja flokkun heimilissorps á dagskrá. Það hefur ekki verið gert af hálfu borgarinnar en er óumflýjanlegt verkefni borgarfulltrúa þar sem mestöll urðun verður bönnuð með lögum innan fárra ára.
Sorphirða í sátt við borgarbúa
Sorphirða í Reykjavík hefur verið rekin í mikilli sátt áratugum saman og komið mjög vel út í þjónustukönnunum. Aðgerðir til að gera starfið þrifalegra og kaupaukasamningar hafa gert það eftirsóknarvert og starfsmannavelta er með eindæmum lítil. Þannig var nú í sumar verið að heiðra starfsmann sorphirðunnar vegna fimmtíu ára starfsaldurs og eru þeir þá orðnir tveir sem hafa unnið svo lengi hjá Sorphirðunni. Hún hefur reynst mörgum góður vinnustaður, fólki sem eftirsjá yrði af ef af útboðum verður. Sorphirðan er viðkvæm grunnþjónusta og varhugavert er að afhenda hana einkaaðilum. Sérstaklega þegar um fákeppni er að ræða á markaði.
Þorleifur Gunnlaugsson
Höfundur er fyrrverandi formaður umhverfisráðs og á sæti í ráðinu.
