Verður Byggðastofnun nýi Þjóðbankinn?
Þau undur og stórmerki gerðust á dögunum að fyrirtækjasamsteypan "Goði" hf skipti um nafn og vill nú heldur heita "Kjötumboðið". Goði hefur mjög verið í umræðu síðustu mánuði fyrir að halda fjölda bænda og heilum byggðalögum í gíslingu með því að loka sláturhúsum sínum og neita að afhenda þau til notkunar í haust. Nefnd kaupfélagsstjóra, sem jafnframt voru fulltrúar aðaleigenda Goða, hófu samningaviðræður við eigendur Goða um að taka sláturhús fyrirtækisins á leigu til að hægt væri að slátra i haust. Mitt í þessum viðræðum skiptir "Goði" svo um nafn og kallar sig "Kjötumboðið". Ekki sýnast þau nafnaskipti hafa truflað þennan sjónleik.
Vaxtaokur viðskiptabankanna
Vissulega er ánægjulegt að samningar skulu hafa tekist um opnun flestra sláturhúsa Goða í haust. Þar hafa menn náð samkomulagi við sjálfa sig um leigukjör. Jafnframt ber að fagna því ef fundist hefur leið til að lækka vexti á afurðalánum frá bankakerfinu, en þeir voru svimandi háir. Hitt vekur aftur furðu hversvegna þessir vextir eru svona háir eða 15 - 20 %. Fram kom hjá landbúnaðarráðherra í sjónvarpsviðtali að bankarnir hafi ekki tapað krónu í afurðalánum á undanförnum árum og því alls ekki um sérstök áhættuútlán að ræða. Hér virðist því beint vaxtaokur á ferðinni.
Óbein ríkisábyrgð á afurðalánum
Byggðastofnun mun nú falið að veita bönkunum bakábyrgð fyrir afurðalánunum til bænda. Það þýðir í raun ríkisábyrgð. Eftir er að sjá hvaða kjör bankarnir bjóða að fenginni þeirri ábyrgð. Í þessu sambandi hljóta að vakna spurningar um hvert stefni með bankaþjónustuna í landinu.
Á síðasta þingi komu fram þau sjónarmið við umræður um sölu ríkisbankanna að andvirði að minnsta kosti annars þeirra rynni til Byggðastofnunar og húnyrði efld sem lánastofnun fyrir atvinnuvegi dreifbýlisins. Stjórnarformaður Byggðastofnunar hélt fram þeirri skoðun að íbúar og atvinnufyrritæki á landsbyggðinni sætu alls ekki við sama borð og stórþéttbýlið á suðvesturhorninu hvað lánakjör varðar. Sú aðgerð að fela Byggðstofnun að veita bakábyrgð á afurðalánum til bænda undirstrikar þá skoðun.
Þörf fyrir öflugan Þjóðbanka
Undirritaður telur hins vegar miklu réttara að hér væri öflugur þjóðbanki sem þjónaði öllum landsmönnum á jafnréttisgrunni og væri fær um að veita afurðlán eins og hér um ræðir á eðlilegum kjörum. Slíkur þjóðarbanki yrði nauðsynlegt aðhald fyrir einkareknu bankana.
Byggðastofnun sem lánastofnun væri þá óþörf og þyrfti reyndar ekki að vera til. Líta má svo á að hér væru stigin ákveðin skref í að gera Byggðastofnun að Landsbyggðarbanka. Þá er ekki óeðlilegt að spyrja hvort ekki hefði verið eðlilegast að Byggðastofnun í þessu tilviki sæi alfarið um afurðalánveitinguna og fengi þar með hagnaðinn af útlánunum frekar en að vera að gefa hann peningastofnunum sem ekki sjá sér hag í að þjónusta þessa atvinngrein á eðlilegan hátt.
Skipbrot einkavæðingar
Þingmenn Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs lögðust eindregið gegn sölu beggja ríkisbankanna í vor og töluðu fyrir sterkum þjóðbanka sem tryggði góða þjónustu um allt land á jafréttisgrunni og veitti þar með einkavæddu bönkunum aðhald. Sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fela Byggðastofnun að veita bakábyrgð fyrir afurðalán frá viðskiptabönkunum til að eðlileg vaxtakjör náist styður kröfuna um sterkan þjóðbanka.
Því ber að fagna ef fundin er leið til að lækka rangláta vexti á afurðalánum til bænda nú í haust en stefna ríkistjórnarinnar í einkavæðingu bankakerfisins hefur beðið skipbrot.
