Mikil er ábyrgð þeirra
Búseturöskun hefur bæði félagslegar og efnahagslegar hliðar og er sameiginlegt vandamál okkar allra hvar sem við búum á landinu. Búseturöskun er þjóðinni kostnaðarsöm hvort sem um er að ræða fækkun eða offjölgun á ákveðnum svæðum.
En aðstæður þeirra sem búa við annað hvort fækkun íbúa eða offjölgun eru ólíkar. Á svæðum þar sem fjölgun er mikil þarf fólk af flytja inn í ófrágengin hverfi, leiguíbúðir eru ófáanlegar, skólar naumast tilbúnir til kennslu, vegakerfið við það að springa af umferðarálaginu, félagsleg þjónusta hefur ekki undan. En slíkt ástand er jafnan tímabundið og oftast næst jafnvægi á fáum árum.
Íbúafækkun hefur ekki síður veruleg áhirf á rekstur og uppbyggingu sveitafélaganna sem við það vandamál eiga að etja. Hún hefur áhrif á öll umsvif á svæðinu og þjónusta dregst saman. Efnahagslegt tjón getur verið mikið þar sem fasteignir verða verðlitlar og auk þess ill seljanlegar. Ný atvinnustarfsemi á undir högg að sækja því því bankakerfið vill hafa veð fyrir sínum lánum og verðlitlar fasteignir duga þá skammt. Lánakjörin eru því annað hvort okurvextir eða ekki neitt. Fækkun íbúa á einum stað hefur líka keðjuverkandi áhrif á samfélag í nærliggjandi byggðum bæði hvað varðar atvinnu og félagslega þjónustu.
Sú mikla slagsíða sem á undanförnum árum hefur orðið á búsetu í landinu er ekki náttúrulögmál eins og margir virðast halda. Vandinn er afrakstur byggðastefnu núverandi ríkisstjórnar. Hennar er ábyrgðin. Með sama áframhaldi mun byggðin enn þéttast í kring um nokkra byggðakjarna en ekki þróast eftir landgæðum og með sjálfbærum hætti.
Um langan aldur hafa sjávarútvegur og landbúnaður verið þær undirstöðuatvinnugreinar sem við höfum byggt afkomu okkar á. Enn eru útflutningstekjur okkar mestar úr sjávarútveginum, en landbúnaður hefur dregist saman. Sú stefna sem stjórnvöld reka í landbúnaði grefur undan hefðbundnum landbúnaði en ýtir undir verksmiðjubúskap ? og því miður virðist bændaforystan taka undir. Öll starfsemi í kringum landbúnaðinn er að þjappast saman í stærri einingar og ýtt virðist undir fákeppni sbr. sameiningu sláturhúsanna í sorgarsögu Goða. Skilningur á mikilvægi þess að hafa skýr framleiðslumarkmið í lífrænni ræktun er takmarkaður og það sama má segja um stuðning við bændur sem stunda lífræna framleiðslu.
Þegar litið er til sjávarútvegsins er ástandið síður en svo skárra og augljóst að sjávarútvegsstefna stjórnvalda hefur dregið máttinn úr hinum dreifðu sjávarbyggðum. Ef kvótakerfið í núverandi mynd verður fest í sessi munu þessar byggðir smám saman lognast út af.
Hver er í raun byggðastefna núverandi ríkisstjórnar og hvar hefur hún komið fram? Þessu er ekki auðsvarað því skipti eftir skipti birtast einangraðar hugmyndir um lausnir, hugmyndir sem aldrei fá tækifæri til að verða að raunveruleika því þær eru ekki í tengslum við það umhverfi sem þeim er ætlað að þjóna. Dæmi um slíkt er fjarvinnslan sem ekki alls fyrir lögnu var lausnarorð ríkisstjórnarinnar í byggðavandanum. En svo fór sem fór. Fjarvinnsla hefði eflaust getað verið lausn á vanda einhverra byggða ? en þá hefði líka orðið að jafna aðgengi að dreifikerfinu, stofna til nýrra verkefna og flytja verkefni til þeirra fyrirtækja sem stefndu að vinnu á þessu sviði.
Nú halda stjórnvöld því fram að stóriðja sé lausnin á byggðavandanum. En sú hugsun er barn síns tíma úrelt fyrir meira en áratug ef taka skal mark af reynslu Skota í þessum efnum. Og líta má til fleiri landa og ríkja þar sem ein verksmiðja í hverju byggðarlagi varð ekki til hamingjuauka fyrir þá sem þar bjuggu ? nema síður væri!
Stjórnarflokkarnir setja stóriðju á Austurlandi á dagskrá án þess að gera nokkra fyrirvara um umhverfisáhrif virkjunarinnar, mengun frá álverinu eða neikvæð félagsleg áhrif. Álver skal rísa hvað sem hver segir! Þeir sem leyfa sér að vera á móti frekari stóriðju að sinni eru vændir um að vera á móti Austfirðingum. Stóriðjuáform stjórnvalda hafa ekki einungis klofið fjórðunginn í fylkingar heldur þjóðina alla.
Álverið í Reyðarfirði verður ekki byggt nema til komi virkjun við Kárahnjúka. Virkjuninni hefur verið hafnað vegna varanlegra og óafturkræfra umhverfisárifa, en ráðmenn segja að öllum undirbúningi verði haldið áfram samkvæmt áætlun. Það á sem sagt ekkert að taka tillit til úrskurðar Skipulagsstofnunar. Þess vegna helst spennan innan fjórðungsins um sinn og mun svo verða þar til þetta stórmál verður til lykta leitt. Austfirðingar eru í gíslingu, því það skal vera stóriðja eða ekki neitt!
